Ang sakto nga pagkatulog

Daghang mga Pilipino nag-atubang og nagkadaiyang mga problema kabahin sa mga nag-unang panginahanglan sa lawas - ang pagkatulog. Dunay uban naglisud sa pagtulog, gamay ra ang tulog o kaha dili gyud makatulog. Tungod niini, dako ang nahimong epekto sa kinabuhi sa mga tawo nga nakasinati og sleep disorder, ilabi na sa ilang pagpakiglambigit sa ubang mga tawo ug sa ilang mga trabaho ug inadlaw-adlaw nga gimbuhaton.
Nia ang pipila ka mga kasagaran nga sleep disorder, kon diin ang pipila, nagkinahanglan gyud og pagtutok sa usa ka propesyonal tungod kay dunay posibilidad nga bunga kini sa mas seryuso nga balatian. 

1. SLEEP APNEA - kini ang usa ka seryusong breathing disorder nga mahimong bunga sa atake sa kasingkasing ug stroke. Mas kanunay makasinati niini ang mga kalalakin-an itandi sa mga kababainhan. Lakip sa mga sintomas niini mao ang interruption sa agianan sa hangin samtang natulog ang usa ka tawo hinungdan nga mawad-an og oxygen. Makasinati sab sa pagsakit sa ulo matag buntag ang dunay sama niining sleep disorder.

2. PERIODIC LEG MOVEMENT IN SLEEP (PLMS) - usa ka syndrome kon diin mokalit lamang og lihok ang mga batiis ug paa samtang natulog ang usa ka tawo. Tungod kay dili sab masabtan sa tawo ang nahisgutang mga periodic movement, magbunga kini sa dili maayong pagkatulog, katulgon sa adlaw ug pagbangon sa dis-oras sa gabii. 

3. RESTLESS LEG SYNDROME (RLS) - makasinati og usa ka matang sa senasyon sa batiis ang dunay sama niining disorder. Kasagaran bunga kini sa kakuwang sa iron, pagmabdos o kaha sa diabetes. Lakip sa mga sintomas niini ang balatian nga mora og dunay mokamang sa imong batiis o paa hinungan nga kinahanglan kining ilihok o i-stretch.

4. CIRCADIAN RHYTHM DISRUPTION - kasagaran sa nakasinati niini mao ang mga tawong dunay higpit nga mga schedule kon diin dunay mga panahon nga gikinahanglan sa ilang mga trabaho ang pagtukaw sa gabii. Tungod niini kinahanglan nga ilang bawion ang ilang pagtulog sa adlaw apan maglisud sab silang himuon kini tungod kay dili sama ang oras sa ilang pagtulog sa ilang biological clock nga magbunga og chronic sleep loss.
Lakip sa mga epekto niini mao ang pagkawalay konsentrasyon sa trabaho, indigestion, iregularidad sa pagregla ug pagbug-at sa timbang. 

5. BRUXISM — Kini mao ang pagkagot sa ngipon o “teeth grinding” samtang matulog. Magbunga kini og pagkadaut sa ngipon ug pagsakit sa apapangig. Gibanabana nga mahitabo ang bruxism sa 25 ka higayon sulod sa usa ka gabiing pagkatulog. Molungtad kini og upat hangtud lima ka segundo matag hitabo.
Hangtud sa kasamtangan wala pay klaro ug sakto nga siyentipiko nga eksplinasyon kon nganong mahitabo ang bruxism. Apan bisan pa man niini, dunay mga pagtuon nga nagtumbok sa mga posibleng tinubdan niini. Lakip niini ang stress, nervous system malfunction, ug mga allergies.

6. INSOMNIA — usa sa mga kasagaran nga ireklamo nga suliran sa pagkatulog mao ang insomnia. Dunay duha ka matang ang insomnia: sleep onset insomnia ug ang sleep maintenance insomnia.
Ang sleep onset insomnia mao ang pagkawala sa katakus sa pagkatulog sa usa ka natural nga pamaagi samtang ang sleep maintenance insomnia mao ang kawalay katakus nga pagkatulog nga dugay o di kaha mobalik sa pagkatulog human mimata sa tunga sa usa ka sleep cycle.

Stages sa pagtulog

Dunay lima ka stage o bahin ang pagtulog sa usa ka tawo.  Ang upat nga unang bahin mao ang gitawag og non-REM (rapid eye movement) stages nga molungtad og 90 hangtud sa 120 ka minuto. Ang katapusang stage sab mao ang REM stage.

Stage 1 — matawag sab kining drowsiness kon diin sa bahin niini makabaton og pag-ubos sa kapin kun kulang 50% ang paglihok o activity sa usa ka tawo. Kasagaran magpiyong nga stage apan kon maalimpungatan dili mabati sa usa ka tawo ang siya nakatulog. Tumatagal ang stage 1 sleep sa lima hangtud 10 minuto.

Stage 2 — Gitawag sab ni og light sleep kon asa makasinati og magsagol nga muscle tone ug muscle relaxation ang usa ka tawo. Sa bahin niini mohinay ang heart rate ug moubos ang body temperature isip pag-andam sa usa ka lalom nga pagkatulog.

Stage 3 ug 4 — Gitawag sab kini og delta sleep ang maong bahin kon asa lalom nga pagkatulog sa usa ka tawo ug magbaton kini sa gitawag og rhythmic continuity.

Stage 5 o REM sleep — Nalahi ang REM sleep sa non-REM stages sa physiological state nga masinati sa usa ka tawo. Sa maong bahin, makabaton og paspas nga pagginhawa ug makabaton og hinay nga paglihok ang dagway, mga tudlo ug batiis. Sa REM stage sab makabaton og pagdamgo ang usa ka tawo.